awa xuôi

về hạ lưu, để lại phố phường Kyoto chìm dần trong bóng tối đang dâng lên hai

bên bờ. Trong thuyền, người tù và kẻ thân thích theo tiễn chân, trắng đêm tâm

tình về cảnh ngộ của mình. Lúc nào họ cũng chỉ nói đi nói lại về những điều mà

bây giờ dù có hối thì cũng không kéo lại. Người giải tù ngồi bên cạnh lắng

nghe, hiểu được cặn kẽ cảnh ngộ bi đát của gia đình, họ hàng nơi kẻ phạm tội

xuất thân. Tóm lại, những sự thực nghe ở đây là những gì mà ông quan án khi

nghe tội nhân trần tình trước pháp đình hay người nha lại ngồi trên ghế trong

công thự đọc bản khẩu cung, dù có tưởng tượng chăng nữa cũng không sao hình

dung nổi. Tính tình người đi giải tù không hẳn ai giống ai nên vào những lúc

này, có kẻ cho là tù lắm lời, bịt tai quay mặt lạnh lùng nhưng cũng có kẻ lắng

nghe nỗi ai oán ấy với niềm thương cảm, đã không tỏ vẻ mình là người ở cửa công

mà còn im lặng tiếp nhận tâm sự đau đớn của tù nhân vào tận đáy lòng. Có trường

hợp khi cảnh ngộ trong câu chuyện giữa tội nhân và người bà con theo tháp tùng

vô cùng bi đát, lại gặp anh giải tù quá ư tình cảm thì không tránh khỏi cái

cảnh người giải tù cũng bất giác mủi lòng sa nước mắt.

Do đó, cái công việc giải tù bằng con thuyền

Takasebune bị bọn sai nha ở công thự Kyoto ghét bỏ, xem như công việc chẳng đem

lại cho họ hứng thú gì.

*

Không biết câu chuyện sau đây xảy ra lúc nào. Có lẽ

vào năm Kansei thời Edo nhằm lúc ngài Shirakawa Rakuo đang nắm chính

quyền. Một buổi chiều xuân, khi hoa anh đào chùa Chion.in bay lả tả trong

hồi chuông thu không, có một người tù khác thường, đến nay chưa thấy ai như

thế, được giải xuống thuyền Takasebune.

Anh ta tên Kisuke, mới ba mươi tuổi đầu, quê quán

không rõ. Vì chẳng có thân thích họ hàng để gọi đến đề lao đi theo, anh xuống

thuyền mỗi một mình. Haneda Shobe, người nhận lệnh giải tù, theo thuyền hộ tống

anh, không biết điều gì về Kisuke ngoài việc anh ta bị kết tội sát hại cậu em

mà thôi. Trong lúc giải tù từ nhà lao ra tận cầu tàu, nhìn cái con người gầy gò

xanh xao này, Shobe thấy nơi anh ta tất cả sự nhẫn nhục, hiền lành, như thể sẵn

sàng phục tùng oai quyền của mình, người đại diện nhà nước, cam chịu mà không

dám phản kháng gì cho dù bị bắt nạt như thế nào. Tuy nhiên, cái vẻ cam chịu ấy

nó không giống như sự cung kính bề ngoài để làm vui lòng người nắm quyền lực,

vẫn thường thấy nơi các tù nhân khác.

Shobe lấy làm lạ như thế nên chi từ khi xuống

thuyền, ông không chỉ dòm chừng người tù trong phạm vi bổn phận của một người

giải tù thông thường mà còn theo dõi từng ly từng tý mọi hành vi của Kisuke.

Ngày hôm ấy, ngọn gió thổi từ buổi chiều đã lặng,

mây mỏng đang giăng suốt cả bầu trời làm lu mờ cả đường nét của vầng trăng. Đó

là một đêm mà ta có cảm tưởng cái nóng của mùa hạ mới về đã dựng lên một lớp

sương mù từ hai bên bờ đến cả giữa lòng sông. Sau khi thuyền qua hết mấy xóm

phía nam kinh thành và cắt ngang dòng sông Kamogawa, khung cảnh trở nên u tịch.

Chỉ còn nghe mỗi tiếng mũi thuyền êm đềm xé nước.

Tuy tội nhân đi thuyền về đêm được phép ngủ nhưng

Kisuke vẫn không chịu ngả lưng. Anh ta không nói một lời, cứ mãi nhìn lên mảnh

trăng treo trên bầu trời đêm, tùy lúc qua mảng mây dày hay thưa mà lúc sáng lúc

tối. Vầng trán anh rộng thanh thản và đôi mắt lấp lánh sáng.

Shobe không nhìn anh ta chăm chú nhưng trước sau

cũng không rời mắt khỏi Kisuke và trong lòng không ngớt cảm thấy lạ lùng. Lý do

là dầu nhìn thẳng hay nhìn nghiêng, Shobe đều thấy khuôn mặt Kisuke toát ra một

niềm vui thỏa, làm như thể nếu không kiêng nể người giải tù đi theo bên cạnh

thì anh ta đã mở mồm huýt sáo hay lên giọng mũi cất tiếng ca rồi cũng nên.

Shobe nghĩ bụng từ trước tới nay mình đã đi giải tù

bằng Takasebune biết bao nhiêu bận rồi. Thế nhưng tù nhân mình áp giải lúc nào

cũng giống nhau, nghĩa là thê thảm tội nghiệp đến độ mình chẳng đành nhìn. Nhưng

cái gã đàn ông này thì sao lại thế? Vẻ mặt thấy giống như người đang ngồi du

thuyền xem phong cảnh không bằng! Hình như anh chàng mang tội giết đứa em. Nếu

thằng em kia là đứa gian ác thì đã đành, nhưng trường hợp mà anh này còn có

chút tình người thì dù sự thể đưa đến chuyện phải giết nó, cũng không thể có

thái độ an nhiên như thế được. Chả lẽ cái anh chàng gầy gò xanh mét kia là một

loại người gian ác hiếm có ở trên cõi đời này vì không còn chút nhân tính?

Nhưng không hiểu tại sao Shobe thấy khó lòng xét đoán anh ta kiểu đó. Hay anh

ta phạm tội vì chợt phát cuồng trong chốc lát? Không đâu, không đâu! Làm gì

điên cuồng cho được khi mà cử chỉ, ngôn ngữ của anh ta chẳng có gì là không ăn

khớp với nhau. Anh chàng này là loại người nào đây? Càng suy nghĩ về thái độ

của Kisuke, Shobe càng thêm thắc mắc.

Được một lúc, không nhịn được nữa, Shobe mới lên

tiếng gọi:

-Này, Kisuke, mày nghĩ ngợi gì thế?

-Dạ!

Kisuke vừa đáp lời vừa dáo dác nhìn chung quanh như

lo lắng mình đã thất thố điều gì để bị công sai quở trách. Anh ta sửa lại kiểu

ngồi cho ngay ngắn rồi nhìn người giải tù như dò hỏi.

Shobe chợt cảm thấy phải tìm ra lý do để