hi Tế mang
ba trăm lượng bạc đến điện thờ Quan Âm ở núi Hổ Khâu để thực hiện lời
hứa nguyện. Ông ta thắp hương xong, cúi đầu cúng, chợt nghe có tiếng
khóc ở bên ngoài, bèn bước ra xem thì thấy người bạn học cùng thuở bé là Quế Thiên đang ngồi bên bờ ao nhìn xuống nước mà nức nở. Thi Tế bước
tới hỏi vì sao, Quế Thiên chỉ nước mắt lã chã, không nói nên lời.
Thi Tế bèn kéo bạn vào trong miếu điện,
hỏi đi hỏi lại mãi, Quế Thiên mới kể rõ nguồn cơn. Thì ra ông ta lầm
nghe theo người ta, đem gia sản thế chấp để vay 300 lượng bạc về làm vốn liếng ra ngoài buôn bán, cuối cùng bị mất sạch, chủ nợ đến đòi, lãi mẹ
đẻ lãi con, bắt cả nhà ông ta phải làm tôi đòi gán nợ. Ông ta cấp bách
quá, đang đêm bỏ trốn, nhưng chẳng còn đường nào mà đi bèn chạy đến đây
định nhảy xuống ao tự tử.
Thi Tế nghe xong, lập tức lấy ba trăm
lượng bạc để cúng trả ơn đưa cho Quế Thiên, bảo ông ta mau đi cứu vợ con về. Quế Thiên mừng quá bèn bước tới trước điện Bồ Tát rập đầu thề rằng: “Con chịu ơn cứu mạng của ông Thi, nếu kiếp này không báo đáp được thì
kiếp sau nguyện làm chó ngựa để đền ơn ông”. Thi Tế về nhà, lại lấy ra
ba trăm lượng bạc khác đưa cúng đức Quan Âm.
Ba ngày sau, Quế Thiên dẫn đứa con trai
lớn mười hai tuổi tên Quế Cao đến bái tạ. Thi Tế rất vui, làm cơm rượu
khoản đãi. Rồi bảo với Quế Thiên rằng: “Cứu người phải cứu đến nơi, nhà
tôi ở phía ngoài thành có một cái vườn trồng dâu, mấy gian nhà tranh và
mười mẫu ruộng xấu. Nếu ông không ngại thì đến đó mà trồng trọt, cũng có thể sống được”. Quế Thiên vô cùng cảm động, muôn ngàn tạ ơn rồi cùng
con trai cáo biệt ra đi.
Sau khi đến vườn dâu, Quế Thiên bảo vợ
là Tôn Thị mang lễ vật đến nhà họ Thi tạ ơn. Tôn Thị biết ăn nói, dễ làm người nghe vui lòng. Vừa mới gặp Nghiêm Thị là đã tỏ ra thân thiết như
thể chị em. Bấy giờ Tôn Thị đang có thai năm tháng, Nghiêm Thị nói: “Chị đã có hai thằng con trai rồi, nếu lần này mà sinh được đứa con gái thì
sẽ kết thông gia với nhau”. Tôn Thị về kể lại với chồng, hai người hết
sức mừng rỡ. Sau quả nhiên mụ sinh được đứa con gái, Nghiêm Thị sai
người đến thăm, từ đó hai nhà qua lại luôn luôn, như bà con với nhau
vậy.
Ở chỗ vườn dâu mà vợ chồng Quế Thiên ở
có một cây bạch quả mọc đã lâu đời, nghe đồn ở đó có thần linh hiển
hiện, trước đây người coi vườn cứ đến mồng một tháng chạp là đến thắp
hương khấn cầu thần linh phù hộ. Năm đó, Quế Thiên cũng đến thắp hương.
Bỗng thấy một con chuột trắng chạy quanh gốc cây một vòng rồi chui vào
phía dưới biến mất. Quế Thiên nhìn kỹ, chỉ thấy dưới gốc cây có một cái
lỗ to bằng miệng bát, bèn vội vàng bảo vợ mang xẻng đến đào sâu xuống.
Đào được độ ba thước thì thấy ba cái hũ sành, mở ra thấy toàn là bạc nén trắng xóa.
Hai vợ chồng mang về nhà đếm, được
khoảng một ngàn năm trăm lượng. Quế Thiên định lấy ba trăm lượng đem trả nhà họ Thi, nhưng Tôn Thị nói ngay: “Không được! không được!”
Quế Thiên hỏi: “Vậy theo mình thì nên làm thế nào?”
Tôn Thị nói: “Theo tôi thì nếu cứ dựa
vào mười mẫu ruộng dâu này, ở nhờ nhà người ta cũng không thể lâu dài
được, chi bằng đem số bạc này đến nơi khác mua ít ruộng rồi dần dần
thoát thân khỏi đây, tự mình làm ông chủ, bấy giờ hãy trả ơn cho họ, vậy chẳng hơn sao?”
Quế Thiên nói: “Đàn bà khôn ngoan, còn
hơn đàn ông! Mình nói đúng đấy, tôi có người bà con xa ở huyện Cối Kê,
phủ Thiện Hưng, có thể nhờ ông ta lo chuyện đất đai”.
Mùa xuân năm sau, Quế Thiên lấy cớ đi
Cối Kê thăm bà con, ngầm mua ruộng đất ở đó rồi nhờ người trông coi, mỗi năm đến một lần tính toán tiền nong, khi về bao giờ cũng mặc quần áo
cũ, không lộ vẻ người có tiền. Cứ như vậy năm năm, nhà họ Quế đã có một
cơ ngơi lớn mà nhà họ Thi không hề hay biết.
Thời gian thấm thoắt, lại qua ba năm
nữa, Thi Tế đột nhiên bị bệnh qua đời. Tôn Thị bèn thúc giục chồng thừa
dịp bỏ đi. Nghiêm Thị cố giữ ở lại không được, đành nước mắt rưng rưng
mà tiễn họ. Bởi Thi Tế là người khảng khái, sống rất rộng rãi, nên trong nhà từ lâu đã chẳng có gì, nay lại thêm chuyện tang ma nên mắc một số
nợ. Nghiêm Thị lại không biết quản lý tiền nong, nên năm, sáu năm sau mẹ góa con côi thành nghèo túng đến nỗi không sao sống nổi.
Thi Tế khi còn nhỏ có người bạn học rất
thân tên gọi Chi Đức. Vừa đúng lúc ông này từ quan trở về quê, nghe nói
nhà họ Thi sa sút như vậy, lòng rất xót xa, bèn đặc biệt đến thăm viếng. Thi Hoàn ra nghênh đón, rất là lễ độ. Ông Chi hỏi han, biết cậu này
chưa đính ước với ai, bèn gả luôn con gái của mình, đồng thời cung cấp
cho chuyện ăn mặc. Mẹ con Nghiêm Thị vô cùng cảm kích.
Nhưng ông Chi tuy làm quan mà không giàu có gì, sống rất thanh liêm, bây giờ lại phải lo thêm cho nhà con rể nữa nên cũng khó khăn. Rồi chợt nghe nói chuyện Quế Thiên ở Cối Kê giàu
lắm, mọi người đều gọi ông ta là Kế Viên ngoại, ông Chi bèn khuyên con
rể nên đi Cối Kê một chuyến, chắc Quế Thiên nghĩ đến ơn huệ trước kia
thế nào cũng báo đáp hậu hĩ. Thi Hoàn về bàn với mẹ, Nghiêm Thị nói:
“Hồi ấy bà Tôn với mẹ tình cảm như chị em, bây giờ phất lên rồi, nhất
định sẽ không xử tệ với mẹ con mình
